Мақсаты: ата-аналарды үй жағдайында баланың байланыстырып сөйлеу тілін дамытуға арналған ойындармен және жаттығулармен таныстыру.

1. Байланыстырып сөйлеу тілінің дағдылары өздігінен дамымайды. Арнайы оқытусыз бала мектептегі білім алуына қажетті деңгейдегі сөйлеу тіліне жете алмайды. Балабақшада немесе мектепке даярлық сабақтарында жүргізілетін жұмыстар байланысты сөйлеу тілін толық дамыту үшін жеткіліксіз. Сондықтан педагогтардың еңбегі үйдегі жұмыстармен міндетті түрде толықтырылуы тиіс.

Байланыстырып сөйлеу тілінің маңызы өте зор: бұл тек өз ойыңды дұрыс жеткізе білу ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортаны танудың маңызды құралы. Отбасында байланыстырып сөйлеуді дамыту ерекше маңызға ие.

Алайда қазіргі өмір ырғағының қарқындылығына байланысты, балаға сөйлеу тілін дамытуға жеткілікті назар бөлінбейді. Бала мен ата-ананың қарым-қатынасы көбіне «сұрақ–жауап» форматында өтеді. Егер бала бір нәрсе айтып жатса, ата-ана көбіне мазмұнына ғана назар аударады, ал сөйлеудің байланыстылығы, сөздік қоры мен грамматикалық дұрыстығы ескерілмей қалады.

Сондықтан мектепке барғанда балалардың байланыстырып сөйлеуі жеткілікті деңгейде дамымаған болып шығады: олар өз ойын жүйелі түрде жеткізе алмайды, сұрақты дұрыс қоя алмайды, толық жауап бере алмайды.

2. Балаға байланыстырып сөйлеу тілін дамытуға қалай көмектесуге болады?
Бала айналасында не көрсе, соның бәрін қолдануға болады. Бала назарын тек заттарға емес, олардың бөлшектеріне де аудару маңызды. Затты қарап отырып, балаға мынадай сұрақтар қойыңыз: «Қандай түсті? Қандай материалдан жасалған? Қандай көлемде?»
Бала толық сөйлеммен жауап беріп үйренуі тиіс. Сонымен қатар бала заттарды салыстырып, жалпылап, «ені», «биіктігі», «ұзындығы», «биік», «аласа» сияқты сөздердің мағынасын түсінуге үйренеді.

Баланың сүйікті ойыншықтарын қолдануға болады. Мысалы, екі қуыршақ пен екі көлікті салыстыруды ұсыныңыз. Алдымен бала заттарды мұқият қарап шығып, содан кейін олардың айырмашылықтары мен ұқсастықтары туралы айтуы керек. Кейбір балалар үшін ұқсас белгілерге қарағанда айырмашылықтардың сипаттамасы оңайырақ.

Осылайша, заттардың әртүрлі белгілерін атай отырып, сіз балаларда біртұтас сөйлеуді дамытуға шақырасыз.

3.  Үйде ата-аналар қолдана алатын ойындар мен жаттығулардың мысалдары.

«Аулада не көреміз?» ойыны

Баламен бірге терезеге қараңыз. «Кім көбірек көреді» ойынын ойнаңыз. Терезеден не көрінетінін кезекпен тізімдеңіз. Көргендердің барлығын егжей-тегжейлі сипаттаңыз.

«Мен үйді көремін. Үйдің жанында ағаш тұр. Ол биік және қалың, бұтақтары көп, бұтақтарында жапырақтары бар». Егер балаға тақырыпты сипаттау қиын болса, оған жетекші сұрақтармен көмектесіңіз. «Сен үйді көрдіңіз бе? Ол аласа ма әлде биік па?».

Ойын белсенді сөйлеуді, байқауды дамытуға, сөздік қорын толықтыруға ықпал етеді. Кеше не көрдік?

Балаңызбен бірге кеше қайда болғаныңызды, не істегеніңізді, кіммен кездескеніңізді, не туралы сөйлескеніңізді есіңізде сақтаңыз. Бөлшектерге назар аударыңыз.

Ойын есте сақтауды, зейінді, байқауды дамытуға, сөздік қорын толықтыруға ықпал етеді. Ертең не істейміз?

«Жағдайды еске түсіріңіз» ойыны

Балаңызбен жақында бірге болған оқиғаны таңдаңыз. Мысалы, сіз жағалауда серуендеп, мерекелік сәлемдесуді қалай көрдіңіз. Кезек-кезек бір-біріне не көргеніңізді, не істегеніңізді айтыңыз. Мүмкіндігінше егжей-тегжейлі есте сақтаңыз.

«Біз басқаша айтамыз» ойыны

Балалар тақрағын алдымен қарапайым дауыспен, содан кейін өте тез және өте баяу, жуан және жіңішке дауыспен оқып көріңіз, дұрыс емес сөздерге екпін түсіріңіз. Интонацияны өзгерту арқылы өлеңді қорқынышты оқиға немесе теледидарлық репортаж ретінде оқуға болады.

«Үнемі қолында» ойыны

Барлық ата-аналар баланы бос ұстау қиын болатын жағдайларды біледі — мысалы, кезекті ұзақ күту немесе көлікте шаршау. Мұндай жағдайларда анасының сөмкесінде бірнеше маркер немесе кем дегенде қалам болуы керек. Баланың саусақтарына беттерді салыңыз: бірі-күлімсіреу, екіншісі-қайғылы, үшіншісі — таңқаларлық. Бір қолында екі кейіпкер, ал екінші қолында Үш кейіпкер болсын. Бала кейіпкерлерге есімдер бере алады, оларды бір-бірімен таныстыра алады, ән айта алады немесе олармен сахна ойнай алады.

«Әнді өзгерту» ойыны

Балалар таныс нәрселер туралы — өздері және отбасы туралы, ойыншықтары туралы және серуенде не көргендері туралы ән айтқанды ұнатады... Белгілі әнді таңдап, баланы оған жаңа сөздер ойлап табуға шақырыңыз. Егер мәтін тым үйлесімді болмаса, көп қайталау да қорқынышты емес. Рифмалар міндетті емес. Сіз өзіңіздің «ересектерге» қайта өңделген мәтінді ұсына аласыз.

«Қалай аяқталды?» ойыны

Біртұтас сөйлеуді дамытудың бір жолы мультфильмдерді көру болуы мүмкін. Балаңызбен бірге қызықты мультфильм көруді бастаңыз және ең қызықты жерде дәл қазір істеу керек шұғыл іс туралы "есте сақтаңыз", бірақ балаңыздан мультфильмде не болатынын және оның қалай аяқталатынын кейінірек айтуын сұраңыз. Баяндауышыңызға алғыс айтуды ұмытпаңыз!

«Қане сөйлесейік» ойыны

Бұл күнделікті тақырыптар бойынша әдеттегі әңгіме.

Нұсқаулық: «Мен сұрақтар қоямын, ал сен жауап бересің. Егер қаласаң, сЕН маған сұрақ қоя аласың, Мен саған жауап беремін. Сен бүгін таңғы ас ішіп отырсыз ба? Ал сен не жедің? Бүгін ауа-райы қандай? Саған менімен шұғылданған ұнайды ма?»

Сұрақтарды түрлі тақырыпта қойыңыз. Бала жауаптарының толық немесе қысқа, белсенді не енжар екеніне назар аударыңыз.

«Жаңылтпашты қайтала» ойыны

Тіл бұралуы сөйлеуді дамытудың тиімді құралы болып табылады. Олар саған дұрыс және нақты артикуляция дағдыларын үйренуге, сөйлеудің тегістігі мен қарқынын жақсартуға мүмкіндік береді.

«Өлеңді жаттап үйрен» ойыны

Өлеңдерді жаттау - дыбыстың дұрыс айтылуын бекіту, сөздік қорын кеңейту, сөйлеуді дамыту құралы.

Барлық балалар өлең тыңдағанды ұнатады, оларды есте сақтауға тырысады. Өлеңдерді таңдағанда баланың сөйлеу мүмкіндіктерін ескеру қажет. Алдымен өлеңнің әр жолын айту керек. Сен көрнекі суреттерге сүйене отырып өлең оқи аласың, осылайша визуалды есте сақтауды дамыта аласың.

«Жұмбақтар» ойыны

Жұмбақтарды табу балалардың сөздігін белсендіреді. Бала заттардың маңызды белгілерін анықтауға үйренеді. Жұмбақтар балалардың ой-өрісін кеңейтеді, зейін мен есте сақтауды жаттықтырады, байқау мен логикалық ойлауды дамытады. Жұмбақтарды табу барысында балаларға жетекші сұрақтар қою керек. Көптеген жұмбақтарды жаттап алу ұсынылады.

4. Қорытынды.

Көріп отырғанымыздай, ата-ананың баламен күнделікті қарым-қатынасы үйлесімді байланыстырып сөйлеуді дамытуға көптеген мүмкіндіктер береді. Кішкене шыдамдылық пен табандылық, кішкене тапқырлық және ата-ананың назары қажет.