Ауру – жағымсыз нәрсе, әсіресе балалар үшін. Балалар емделуді аса ұнатпайды. Сондықтан дене қызуы біршама түсіп, өздерін жақсы сезіне бастаған бойда олар төсекте жатуды тоқтатуды талап етеді. Ата-ана ретінде олардың шапшаң қалпына келуін қаласақ та, шамадан тыс алаңдаушылық пен уайым – жақсы көмекшілер емес. Керісінше, көтеріңкі көңіл-күйдегі балалар инфекциямен жеңіл күресіп, тезірек сауығады. Ал кейбір қимылды ойындар тек көңіл-күйді жақсартып қана қоймай, емдік әсер де береді!
Бала ауырған кезде, бұл бүкіл отбасы үшін үлкен мәселе. Әлсіз ағза аурумен күресіп жатқанда, біз бар күшімізбен көмектесуге тырысамыз: ең жақсы дәрігерлерге көрсетеміз, дәрі-дәрмек тауып береміз, тыныштықты қамтамасыз етеміз. Бұл ауыр аурулар кезінде өте маңызды. Алайда кейде ескерусіз қалып жатқан маңызды жайттар бар.
Баланың психоэмоциялық жағдайы сауығуға зор әсер етеді. Ересектердің 70%-дан астам ауруы психосоматикалық сипатта болады, яғни эмоциялық проблемаларға ағзаның реакциясы ретінде көрінеді. Ал балалар көбінесе ата-ананың алаңдаушылығы мен уайымына ауру арқылы жауап береді. Сол себепті біз баламыз ауырған кезде өзіміз де уайым мен үрейге беріліп кетеміз. Бұл – сауығу процесіне кері әсер етеді.
Балалар ағзасының тағы бір ерекшелігі – органдардың үздіксіз өсуі. Сондықтан қозғалыста болатын мүшелерге қан айналымы жақсырақ бағытталады. Бұлшықеттер қозғалыс арқылы белсенді дамиды. Ал қозғалыстың азаюы тек науқас мүшеге ғана емес, жүйке, эндокриндік және медиаторлық жүйелерге де кері әсер етеді.
Қозғалыс белсенділігінің төмендеуі:
- Жүйке жүйесінің бұзылуына,
- Эмоциялық тонустың төмендеуіне,
- Бұлшықет пен жүрек-қан тамырлары және тыныс алу жүйелерінің әлсіреуіне әкеледі.
Бұл жағдай жиі сырқаттануға себеп болады.
Мұндай бақылаулар емдік және алдын алу дене шынықтыру атты медициналық бағыттың дамуына негіз болды. Бірақ кішкентай баланы арнайы жаттығуларды орындауға мәжбүрлеу өте қиын. Сондықтан балаға қызықты болу үшін жаттығулар ойын түрінде ұйымдастырылуы керек.
Мұндай емдік ойындар арқылы:
- балалардың денсаулығын нығайтып қана қоймай,
- үйлесімді физикалық және ақыл-ой дамуына ықпал етеміз,
- қозғалыс үйлестіру, ептілік және дәлдік сияқты қабілеттерін қалыптастырамыз.
Таза ауада өткізілген ойындар иммунитетті нығайтады, денені шынықтырады.
Ойын кезінде болатын күлкілі жағдайлар – көңілді атмосфера тудырып, балаға ауруын ұмыттырып, ата-анамен қарым-қатынасын нығайта түседі. Бұл – ерекше терапиялық әсерге ие.
Енді біз ауру түріне қарай қолдануға болатын ойындарды ұсынамыз.
Жеңіл ойындарды күрделі ойындармен алмастырып отыру – жаттығуларды түрлендіруге көмектеседі.
Алайда емдік әсер тек жиі және ұзақ уақыт жүргізілген кезде (күніне 2–3 рет, 3–4 ай бойы) байқалады.
1. Тыныс алу жүйесі ауруларына арналған ойындар
«Текше үрлейтін малшы»
Мақсаты: Ауыз айналасындағы бұлшықеттерді нығайту, мұрынмен дұрыс тыныс алуды үйрету.
Керек құралдар: Үрлейтін ойыншықтар (свирель, дудка).
Ойын барысы: Балаға «Барлық сиырларды шақыру үшін» мүмкіндігінше қатты үрлеуді ұсыныңыз. Мұрынмен терең тыныс алып, дудкаға үрлеу керек.
«Шар жарылды»
Мақсаты: Мұрынмен тыныс алуын қалыпқа келтіру, терең тыныс алу, ерін мен дем ырғағын реттеу.
Ойын барысы: Бала қолын екі жаққа жайып, мұрынмен терең тыныс алады. Аузымен «ффф...» деп «шарды үрлейді», қолын біріктіреді. Содан кейін алақандарымен «шарды жарып», «шшш...» деп дем шығарады.
Ойын 2–5 рет қайталанады.
«Қауырсындар»
Мақсаты: Мұрынмен тыныс алу, ауыз бұлшықеттерін нығайту.
Керек құралдар: Арқан, екі орындық, қауырсындар.
Ойын барысы: Арқанды орындықтар арасында тарту. Арқанға қауырсын байлау. Бала 50 см қашықтықта отырады. Әр қауырсынды мұрынмен терең тыныс алып, ауызбен қатты үрлеп ұшыру керек.
«Тышқан мен Аю»
Мақсаты: Терең, ырғақты тыныс алу, қозғалыс үйлестіру, омыртқа бұлшықеттерін дамыту.
Ойын барысы:
— Аюдың үйі үлкен. (Тік тұру, қолды жоғары созу, мұрынмен тыныс алу.)
— Тышқанның үйі кішкентай. (Отырыңыз, тізені құшақтау, «шшш» деп дем шығару.)
— Тышқан қонаққа барады...
Баламен бірге қимылды 4–6 рет қайталаңыз.
«Шөп шабушылар»
Мақсаты: Иық белдеу бұлшықеттерін дамыту, тыныс алу, ритм сезімін қалыптастыру.
Ойын барысы: Бала шөп шапқандай қолын екі жаққа сермейді.
Стихқа қосылып айтып:
Зу-зу, зу-зу, шөпті шауып аламыз...
Ойын 3–4 рет қайталанады.
«Пойыз»
Мақсаты: Тыныс алу функциясын жақсарту, сигналға жауап беру.
Ойын барысы: Бүкіл отбасы пойыз болып сапқа тұрады. Бірі – паровоз. "Гу-гу" деп дыбыс шығарып, алдымен жай қозғалып, кейін шапшаң жүреді. Сигнал бойынша кері жүреді.
2. Инфекциялық аурудан кейінгі ойындар
«Қоян – тәртіпті бала»
Мақсаты: Қозғалыс үйлестіру, көңіл-күйді көтеру, ритм сезімін дамыту.
Ойын барысы:
- «Қоян, иіл!» (Қоянша иіледі.)
- «Бұрыл!» (Оңға-солға бұрылады.)
- «Топ!» (Аяқпен кезекпен топылдатады.)
Қимылдарды дәл қайталағанына назар аударыңыз. Шаршатпау керек.
3. Жүрек-қан тамыр жүйесі ауруларына арналған ойындар
«Саусақпен соғу»
Мақсаты: Нерв жүйесін теңестіру, тежелу реакцияларын нығайту, команданы орындауға үйрету.
Ойын барысы:
Бала отыр, сізбен бірге қимылдарды қайталайды:
Саусақпен саусақ, тоқ-доқ! (2 рет)
Шапалақ! Шапалақ!
Аяқпен топ! (2 рет)
Жасырынды! (Бет жабылады.)
