Мектепке дейінгі жастағы балалардың агрессивті мінез-құлқы – көптеген ата-аналарды алаңдататын мәселелердің бірі. Агрессия ұрысу, итеру, тістеу, айқайлау, балағат сөз айту, ойыншықтарды сындыру немесе ережелерді сақтамау түрінде көрінуі мүмкін. Агрессия әрдайым тәрбиенің дұрыс еместігін білдірмейді. Көп жағдайда бұл – баланың өз сезімін сөзбен жеткізе алмай, күшті эмоцияларын білдіру тәсілі.
Бала неге агрессивті мінез-құлық көрсетеді?
Агрессивті мінез-құлықтың себептері әртүрлі болуы мүмкін:
- жас ерекшелігіне байланысты эмоционалдық дамуының толық қалыптаспауы;
- өз сезімдерін сөзбен жеткізе алмауы;
- шаршау немесе ұйқының жеткіліксіздігі;
- ересектердің назарын аударуға тырысуы;
- құрдастарымен қарым-қатынастағы қиындықтар;
- шамадан тыс тыйым салу немесе нақты талаптардың болмауы;
- ересектердің, фильм кейіпкерлерінің немесе компьютерлік ойындардың мінез-құлқына еліктеуі.
Балаға қалай көмектесуге болады?
Ата-аналар ең алдымен сабыр сақтап, балаға түсіністікпен қарауы қажет. Балаға тек ескерту жасап қана қоймай, оны қолдап, дұрыс жол көрсету маңызды.
Мына ұсыныстарды ұстанған жөн:
- баламен сабырлы әрі сыйластықпен сөйлесу;
- баланы өз сезімдерін сөзбен жеткізуге үйрету («Мен ренжідім», «Мен ашуландым»);
- ашулануға болатынын, бірақ өзгелерге зиян келтіруге болмайтынын түсіндіру;
- үйде барлығына бірдей түсінікті және тұрақты ережелерді сақтау;
- баланың жағымды әрекеттерін жиі мақтап, қолдау көрсету;
- эмоцияны қауіпсіз жолмен шығаруға мүмкіндік беру (сурет салу, мүсіндеу, қимылды ойындар, дене жаттығулары);
- күн сайын баламен бірге уақыт өткізіп, ойнау және әңгімелесу.
Неден аулақ болған дұрыс?
Мына әрекеттер ұсынылмайды:
- дене жазасын қолдану;
- баланы қорлау, ұялту немесе басқа балалармен салыстыру;
- агрессияға айқаймен немесе қорқытумен жауап беру;
- баланың сезімдерін елемеу;
- агрессивті әрекеттерге ешқандай түсініктеме бермей, рұқсат ету.
Қашан маманның көмегіне жүгіну қажет?
Егер баланың агрессивті мінез-құлқы жиі қайталанса, күшейе түссе, өзіне немесе айналасындағыларға зиян келтірсе және ұзақ уақыт сақталса, педагог-психологтың немесе басқа мамандардың кеңесіне жүгінген жөн. Отбасы мен балабақша мамандарының бірлескен жұмысы агрессияның себептерін анықтап, балаға тиімді көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Құрметті ата-аналар!
Кез келген бала кейде күшті эмоцияларды бастан кешіреді. Ересектердің басты міндеті – баланы өз сезімдерін қауіпсіз әрі мәдениетті түрде білдіруге үйрету. Сіздердің сабырлылықтарыңыз, қамқорлықтарыңыз, жеке үлгілеріңіз және отбасындағы жылы қарым-қатынас балаңыздың өзін сенімді сезінуіне, эмоцияларын дұрыс басқаруына және айналасындағылармен жақсы қарым-қатынас орнатуына көмектеседі.
