Баланың балабақшаға баруы – оның өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Жаңа орта, бейтаныс ересектер, құрдастарымен қарым-қатынас жасау, ата-анасының жанында болмауы және белгілі бір ережелерді сақтауы балаға айтарлықтай эмоционалдық және физикалық күш түсіреді.

Балаға балабақшаға тез әрі жеңіл бейімделуге көмектесетін негізгі шарттардың бірі – дұрыс ұйымдастырылған күн тәртібі.

Күн тәртібі дегеніміз не?

Күн тәртібі – бұл тәулік бойы ұйқы, сергектік, тамақтану, серуендеу, ойын және басқа да іс-әрекеттердің тиімді кезектесіп ұйымдастырылуы.

Кішкентай бала үшін күн тәртібінің маңызы ерекше. Тұрақты әрі алдын ала белгілі әрекеттердің реті балаға өзін қауіпсіз сезінуге көмектеседі. Бала біртіндеп таңғы астан кейін серуен болатынын, одан кейін түскі ас пен ұйқы, ал кешке ата-анасы оны алып кететінін түсінеді.

Тұрақты күн тәртібі балаға:

• өзін тыныш әрі сенімді сезінуге;
• балабақша талаптарына тезірек үйренуге;
• оңай ұйықтап, уақытында оянуға;
• жақсы көңіл күйін сақтауға;
• шаршау мен мазасыздықты азайтуға;
• өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын қалыптастыруға;
• жұмысқа қабілеттілігі мен эмоционалдық тұрақтылығын сақтауға көмектеседі.

Бейімделу кезеңінде күн тәртібі неге маңызды?

Баланың балабақшаға бейімделу кезеңінде оған түсетін жүктеме артады. Тіпті бұрыннан үйреншікті ұйықтау, тамақтану, киіну және қарым-қатынас жасау сияқты әрекеттердің өзі уақытша қиындық туғызуы мүмкін.

Егер үйдегі күн тәртібі балабақшадағы тәртіптен айтарлықтай ерекшеленсе, баланың бейімделуі қиындауы мүмкін. Мысалы, бала үйде кеш жатып, кеш тұруға үйренсе, ал балабақшаға ерте тұру қажет болса, ол топқа ұйқысы қанбай, мазасыз немесе көңілсіз келуі мүмкін.

Сондықтан үйдегі күн тәртібін балабақшадағы күн тәртібіне алдын ала біртіндеп жақындатқан дұрыс.

Баланың балабақша тәртібіне үйренуіне қалай көмектесуге болады?

1. Ұйықтау және ояну уақытын тұрақтандырыңыз.
   Баланы күн сайын шамамен бір уақытта ұйықтатып, бір уақытта оятуға тырысыңыз. Демалыс күндері де күн тәртібін қатты өзгертпеген жөн.
2. Түнгі ұйқының жеткілікті болуын қамтамасыз етіңіз.
   Ұйқының қанбауы баланың көңіл күйіне, зейініне және жаңа жағдайларға бейімделу қабілетіне кері әсер етеді.
3. Күндізгі ұйқыны сақтаңыз.
   Егер бала күндіз ұйықтауға үйренген болса, бұл әдетті сақтаған маңызды. Егер бала күндіз ұйықтамаса, тыныш уақыт ұйымдастыруға болады: кітап оқу, суреттер қарау, жай демалу.
4. Тамақтану тәртібін сақтаңыз.
   Таңғы ас, түскі ас және кешкі асты шамамен бір уақытта беруге тырысыңыз. Баланы балабақшада ұсынылатын тағам түрлерімен алдын ала таныстырған пайдалы.
5. Күн сайын серуендеңіз.
   Таза ауадағы күнделікті серуен баланың денсаулығын нығайтып, көңіл күйін жақсартады және ұйқысының қалыпқа келуіне ықпал етеді.
6. Өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын қалыптастырыңыз.
   Балабақшаға барғанға дейін баланы өздігінен тамақтануға, кеседен сусын ішуге, дәретханаға баруға, киінуге және шешінуге біртіндеп үйреткен жөн.
7. Балаға алда не болатынын түсіндіріңіз.
   Қарапайым сөздерді қолданыңыз: «Қазір таңғы ас ішеміз, содан кейін серуенге шығамыз», «Ұйқыдан тұрған соң ойнайсың, кейін мен сені алып кетемін». Мұндай түсіндіру баланың уақыт пен оқиғалардың ретін түсінуіне көмектеседі.
8. Баланы артық жүктемеңіз.
   Бейімделу кезеңінде үйірмелердің, ұзақ сапарлардың және эмоционалдық күшті қажет ететін басқа да іс-шаралардың санын азайтқан дұрыс.

Неден аулақ болған жөн?

Мыналарды жасамауға тырысыңыз:

• ұйқы мен сергектік тәртібін күрт өзгертпеңіз;
• баланың үнемі кеш жатуына жол бермеңіз;
• ерте тұрудың орнын демалыс күндері ұзақ ұйқымен толтыруға тырыспаңыз;
• баланы тамақты күштеп жеуге мәжбүрлемеңіз;
• балабақшаны жаза ретінде қолданбаңыз: «Тыңдамасаң, балабақшаға беремін»;
• баланы тәрбиешімен немесе балабақшамен қорқытпаңыз;
• таңертең қоштасу кезінде шамадан тыс эмоция білдірмеңіз.

Ересектердің бірізді әрекеті маңызды

Баланың сәтті бейімделуі үшін ата-аналар мен педагогтердің талаптары түсінікті және бірізді болуы қажет.

Егер үйде балаға балабақшада рұқсат етілмейтін әрекеттерге рұқсат берілсе немесе керісінше, оған тым жоғары талаптар қойылса, жаңа ережелерге үйрену қиындай түседі.

Ата-аналар тәрбиешілермен ынтымақтастықта болып, уақытша қиындықтарға сабырмен қарап, баланың әрбір кішкентай жетістігін атап отырғаны маңызды.

Мысалы:

«Бүгін сен күртеңді өзің шештің – жарайсың!»

«Сен бүгін балабақшада қалып, балалармен ойнай алдың. Мен сені мақтан тұтамын».

Мұндай қолдау баланың өз күшіне деген сенімін арттырады.

Есте сақтаңыз!

Бейімделу – уақытты қажет ететін үдеріс. Әр баланың балабақшаға үйренуі әртүрлі өтеді. Баланы басқа балалармен салыстыруға болмайды: бір бала балабақшаға тез үйренсе, екіншісіне көбірек уақыт қажет болуы мүмкін.

Ең бастысы – ата-ананың сабырлылығы, күн тәртібінің тұрақтылығы, жылы қарым-қатынас және отбасы мен педагогтердің бірлескен әрекеті.

Ата-аналарға арналған жадынама

Балаға балабақшаға бейімделуге көмектесу үшін:

☑ Тұрақты күн тәртібін сақтаңыз.
☑ Баланы уақытында ұйықтатыңыз.
☑ Ұйқысының жеткілікті болуын қамтамасыз етіңіз.
☑ Күн сайын таза ауада серуендеңіз.
☑ Өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын қалыптастырыңыз.
☑ Баланы балабақша тәртібіне біртіндеп үйретіңіз.
☑ Сабырлы және мейірімді болыңыз.
☑ Баланы қолдап, жетістіктері үшін мақтап отырыңыз.
☑ Балабақшамен қорқытпаңыз және оны жаза ретінде қолданбаңыз.
☑ Тәрбиешімен үнемі байланыста болыңыз.

Есіңізде болсын: күн тәртібі – бала үшін қатаң талаптар жиынтығы емес, тұрақтылық пен қауіпсіздік сезімін қалыптастыратын маңызды тірек. Баланың күнделікті өмірі неғұрлым түсінікті және болжамды болса, оның жаңа ортаға бейімделуі соғұрлым жеңіл өтеді.